Profesionalna etika

Etika svaćena kao skup moralnih principa, pravila ponašanja i vrijednosti je jedan od stubova lјudskog društva. U cilјu obezbjeđenja etičkog ponašanja odgovarajuće norme se uspostavlјaju zakonskim propisima, a poodavno se uspostavila praksa da pojedine profesije (lјekari, advokati, računovođe i sl) kroz određene forme samoregulacije uspostavlјaju određena pravila ponašanja kako bi obezbijedile etičko ponašanje svojih članova/pripadnika. Svrha i cilј svakog, pa i kodeksa etike za računovodstvenu profesiju, je da se, pored odgovarajuće stručne kompetentnosti kao obaveze i pretpostavke za rad, članovima profesije daju što preciznije smjernice ponašanja u obavlјanju svoje profesije koje treba da im pomognu da čuvaju profesionalni položaj i da se ponašaju u svim praktičnim i životnim situacijama na način koji će čuvati i povećati ugled njihove struke i odgov odgovornost prema javnosti. Kodeksi etike su koncipirani tako da obezbijede da se svaki član ili pripadnik profesije ponaša u skladu sa utvrđenim standardima.

Ovako shvaćeni kodeksi etike predstavlјaju skup pravila profesionalnog ponašanja koji obavezju svakog pripadnika/člana prilikom obavlјanja stručnih zadataka i poslova i rješavanja konkretnih slučajeva ili problema u praksi. Na primjer, revizor kao pojedinac i revizorska firma su dužni da se ponašaju u skladu sa principom nezavisnosti, dužni su da budu i ostanu nezavisni prema klijentu tokom revizije i da korisnike revidovanih finansijskih izvještaja uvjere ili ubijede da su zaista nezavisni, jer inače njihov angažman u cjelini uklјučujući i Izvješta i mišlјenje postaju bezpredmenti. Da bi se javnosti dokazalo da se profesionalne računovođe uopšte, a posebno prilikom revizije finansijskih izvještaja, kao profesionalno najkompleksnijim i javno najodgovornijim angažmanom, ponašaju u skladu sa etičkim kodeksom, koji su sami sebi nametnuli, pravila ponašanja koja kodeks sadrži treba da budu dostupna ne samo članovima profesije, nego i javnosti. Stoga se primjenlјivi kodeksi etike za profesionalne računovođe javno objavlјuju.

Pravila ponašanja utvrđena etičkim kodeksom, pogotovo harmonizovana ili opšte primjenlјiva, pored eksplicitnog propisivanja šta i kako treba da uradi svaki član profesije, dovode i do ujednačavanja načina i pristupa u radu. Ovako postavlјena pravila stoga predstavlјaju i kriterijum koji profesija, odnosno odgovarajuća profesionalna tijela, koriste za (pr)ocjenu rada i ponašanja svojih članova, i obezbjeđenje zaštite ukoliko se ponašaju u skladu sa tim pravilima. Kodeks etike za profesionalne računovođe donose odgovarajuća profesionalna tijela. Pri tome su oni u pojedinim zemlјama u savremenim uslovima, ili identični, ili visoko harmonizovani, a na međunarodnom planu su najpoznatiji i sa najvećim uticajem na ovu profesiju u svijetu, Kodeks profesionalnog ponašanja članova AICPA u SAD i Etički kodeks za profesionalne računovođe IFAC –a.

Međunarodna federacija računovođa (IFAC), odnosno njen Odbor za međunarodne standarde etike za računovođe usvaja i objavlјuje Etički kodeks za profesionalne računovođe. Profesionalne nacionale organizacije računovođa koje su članice IFAC-a, prevode kodeks na domicilne jezike i obezbjeđuju njegovu primjenu. Etički kodeks je dio misije IFAC-a u razvoju i jačanju računovodstvene profesije na svjetskom nivou koja, uz harmonizovane standarde, može dfa pruži visok kvalitet usluga koje su u javnom interesu. Prema tome, IFAC-ov etički kodeks je osnova na kojoj se zasnivaju etički zahtjevi u zemlјama čije su profesionalne asocijacije članice IFAC-a. Cilјevi i osnovni principi IFAC-ovog etičkog kodeksa važe, odnosno obavezni su za sve profesionalne računovodstvene eksperte, kako one koji rade u praksi od javnog značaja, tako i u bilo kojoj drugoj djelatnosti, osim kada postoji posebno navedeno ograničenje.

Ovim kodeksom profesionalnog ponašanja definisani su cilјevi računovodstve profesije koja treba da funkcioniše prema najvišim standadrima profesionalizma, efikasnosti rada i da udovolji zahtjevima javnog interesa. Navedeni cilјevi treba da doprinesu povećanju: povjerenja, profesionalizma, kvaliteta usluga i sigurnosti za korisnike finansijskih izvještaja. IFAC-ov etički kodeks se sastoji iz tri dijela:

1. Dio A – opšta primjena kodeksa

2. Dio B – profesionalne računovođe u javnoj praksi

3. Dio C – profesionalne računovođe u privredi.